Amerikaans Stealth icoon terug uit pensioen?  

Lieuwe de Vries voor Veenstra en de Vries Aviation Publishing

Lange tijd was de F-117 Night Hawk het toestel dat Amerikaanse luchtaanvallen leidde. Als een van de eerste praktische toestellen die “onzichtbaar” was voor radar vloog het als eerste vijandelijk luchtruim in. Het was het eerste zogenaamde “Stealth” toestel dat bekend werd bij het grote publiek en als zodanig ook een van de eerste dat buiten dienst werd gesteld.

F-117_Nighthawk_Front

Foto credit US Air Force / Staff Sgt. Aaron Allmon II

Foto’s die recentelijk online zijn verschenen, zoals bij luchtvaart weblog The Aviationist, lijken er echter op te duiden dat het toestel zelfs voorbij zijn pensioen nog missies vliegt. Op wazige foto’s genomen bij de Amerikaanse basis Tonopah Test Range is duidelijk de herkenbare hoekige vorm van de Night Hawk te onderscheiden. Officieel is het toestel in 2008 uit dienst genomen, de 58 toestellen die nog over waren werden in speciale beschermende hangaars opgeslagen. Een toestel werd later gebruikt als testslachtoffer voor het ontwikkelen van een ontmantelmethode voor stealth toestellen. Ooit een “top secret” miljoenen investering, nu viel het toestel ten prooi aan een graafmachine met een hydraulische knipschaar die normaal bij de sloop van gebouwen wordt gebruikt.

De overlevende exemplaren worden bewaard in een staat waarin ze indien nodig weer in dienst zouden kunnen worden genomen als de Amerikaanse Senaat daar toestemming voor geeft. Het lijkt er nu op dat een gelimiteerd aantal weer vliegt. Wat het doel van deze missies is blijft onduidelijk. Mogelijkheden zijn dat het toestel gebruikt wordt om nieuwe luchtverdedigingsradars te testen of als oefenvijand voor andere toestellen tijdens grote oefeningen als Red Flag gehouden in de buurt van Las Vegas. Wildere geruchten beweren dat de toestellen onbemand vliegen, als een bewapende radar ontwijkende drone.

De Night Hawk werd bij het Nederlandse publiek vooral bekend om zijn rol in de eerste Golfoorlog. Toen de Amerikanen Irak aanvielen om de dictator Saddam Hussein te verdrijven uit Koeweit vielen de zwarte toestellen doelwitten aan in Bagdad. De Iraakse hoofdstad beschikte in die tijd over een modern luchtverdedigingsnetwerk, normale gevechtsvliegtuigen hadden dit alleen met zware verliezen binnen kunnen dringen. De F-117 wist door zijn bijzondere hoekige vorm het luchtruim rond de hoofdstad onopgemerkt te infiltreren en commando- en controlecentra van dit systeem uit te schakelen.

Na de Golfoorlog was het toestel actief in elk conflict waar de Amerikanen aan deelnamen, lange tijd leek het toestel onaanraakbaar voor vijandelijke luchtverdedigingssystemen. Tot in maart 1999 een van de toestellen werd neergeschoten boven Kosovo. Stealth technologie maakt toestellen niet zozeer onzichtbaar voor radar installaties als wel verminderd zichtbaar. Het toestel kan dichterbij een vijandelijke radar vliegen zonder zichtbaar te zijn maar als het te dichtbij komt kan het nog steeds worden gezien, en dus beschoten, door een radar. Tijdens de Kosovo oorlog maakten de Amerikanen de cruciale fout de toestellen steeds dezelfde routes te laten gebruiken wanneer ze het gebied binnen vlogen of verlieten.

De commandant van de 250e raket brigade van het voormalige Joegoslavische leger, uitgerust met SA-3 “Goa” raketten, lag op de loer. Via een netwerk van sympathisanten in Italië waar de toestellen gebaseerd waren kreeg de commandant, kolonel Dani Zoltan, door wanneer de toestellen waren opgestegen. Communicatie met zijn radar en raketlanceerinstallaties gebeurde via mobiele telefoons, veel moeilijker af te luisteren of te storen voor de Amerikanen dan normale radioverbindingen. Toen het toestel op 13 km van Zoltan’s batterij vloog langs een vertrouwde route schakelde men kort de krachtige radar in, lang genoeg om het toestel te zien en een raket op een onderscheppingskoers te sturen. Het toestel werd vernietigd, de piloot wist van zijn schietstoel gebruik te maken en werd enkele dagen later door geallieerde troepen gered. Onderdelen van het neergeschoten toestel vonden al snel hun weg naar Rusland en China, in die tijd was stealth technologie nog vooral een Amerikaans domein. Een deel van de Russische en Chinese stealth technologie van nu is gebaseerd op de onderdelen die beide landen toen ontvingen uit Servië.

Dit verlies en het openbaar worden van de technologie van het toestel leiden tot het versneld uit dienst nemen van het toestel. Nu de geheimen van de Night Hawk bekend waren was het toestel makkelijker te detecteren en het was een kwestie van tijd voor Amerika’s vijanden technologie zouden ontwikkelen die de stealth eigenschappen te niet zou doen.